0

Molendag 2010

Geplaatst op 5 mei, 2010 in Artikelen, Blog Spacemakers.nl, Perskamer door Alcuin

Op 8 en 9 mei is het weer Nationale Molen- en Gemalendag.

Vanuit mijn bestuurfunctie van Molen De Hoop Zoetermeer ben ik dit jaar betrokken bij de organisatie van deze dag rond onze molen. De nationale organisatie ligt in handen van De Hollandsche Molen. Zij wil met Nationale Molen- en Gemalendag extra aandacht vragen voor molens door heel Nederland en door openstelling het publiek de kans te geven dit oer-Hollandse monument van dichtbij te bekijken en te zien werken. Door de kennismaking met dit veelzijdige en vooral ook levende monument wil de vereniging tegelijkertijd laten zien dat molens en het molenaarsambacht bij Nederland horen en niet verloren mogen gaan.
Ik onderschrijf het doel van de dag en realiseer mij daarbij de belangrijke rol van deze werktuigen bij de ontwikkeling van Nederland. De techniek vormde de mogelijkheid van de inpoldering van Nederland. Het westen van Nederland is van origine een rivierdelta, maar onze ingenieurs hebben alles omgevormd. Het oude ging verloren, maar dit heeft unieke landschappen opgeleverd.
Modernisering heeft vervolgens weinig heel gelaten van dat oude agrarische cultuurlandschap van Nederland. Om het tij te keren wordt veel gepraat over landschapsbehoud. Men begint zich het unieke karakter van ons landschap te realiseren. Dit is ook historische cultuurgoed! Er worden beleid en regels gemaakt, nota’s geschreven en termen bedacht. Maar er wordt bitter weinig gerealiseerd, en de achteruitgang is alleen afgeremd, niet gekeerd.
De oplossing lijkt even simpel als makkelijk. Het maakt de zakelijke boer van tegenwoordig namelijk vaak niet uit wat hij produceert: maïs, bieten, graan of olifantengras; struisvogels, steur of paling. De prijs bepaalt de inrichting en het beheer van het landschap. Niet echt een beeld van betrokkenheid en duurzaamheid. Als we de boer een meer marktconforme prijs bieden, kan hij zijn aloude taak van beheerder van het land blijven uitoefenen en betrokken blijven bij zijn directe leefomgeving. Maar ook hier lijkt de economie de bepalende factor en verstikt de regelgeving de initiatieven.
In de afgelopen decennia heb ik het polderland drastisch zien veranderen door woningbouw, bedrijvigheid en infrastructuur, maar er is nog veel meer op komst. Mede onder invloed van de zeespiegelrijzing is een herbezinning gaande op de toekomst van de waterstaat. De landbouw, vanouds de belangrijkste grondgebruiker van de polder, bevindt zich in een diepe crisis. En de ruimtelijke ordening laat het streven naar compacte stedelijkheid stilaan weer los of regelt het niet adequaat, zodat stedelijke functies steeds ‘dunner’ over het land worden uitgesmeerd.
Het boek Polders! Gedicht Nederland is de weergave van het onderzoek naar de culturele betekenis van de polder. Over de verbeelding, verheerlijking en verdringing van de polder, over de polder als werkelijkheid, de polder als ingrediënt van de Nederlandse identiteit en de polder als metafoor. Het laat zien hoe nauw, vanzelfsprekend en veelzijdig de cultuur en het dagelijks leven van half Nederland met de polder is verweven. Het schudt het polderbewustzijn op en vult de polderkennis aan. Naast een Staalkaart van polders wordt het boek aangevuld met onder meer een lijst van alle gemalen in Nederland. Veel van deze gemalen zijn ook op 8 mei te bezoeken.
Het boek verhaalt over de keren dat het mis ging en biedt een historisch overzicht van watersnoodrampen. Dat onze kennis en kunde een exportproduct is blijkt uit het overzicht van polders in het buitenland die door Nederlanders zijn gemaakt;
Het boek is eigenlijk verplichte literatuur voor wie de Nederlandse aard wil doorgronden en zet op een openhartige manier aan tot discussie over de toekomstige ruimtelijke inrichting van Nederland.

De scheppende arbeid die nodig was om van het nieuwe land, verkregen door ontginning, bedijking en drainage, een bewoonbaar, eigen en mooi cultuurlandschap te maken wordt ook mooi geïllustreerd in het boek De Polderatlas van Nederland door C. Steenbergen. De atlas is vooral ook een weergave van de state of the art in het vakgebied landschapsarchitectuur.
Net als de meeste molens is onze molen een Rijksmonument. De Rijksdienst voor Archeologie, Cultuurlandschap en Monumenten (RACM) is, in samenwerking met anderen, verantwoordelijk voor de zorg voor het Nederlandse erfgoed. De RACM is in 2006 ontstaan door samenvoeging van de Rijksdienst voor de Monumentenzorg en de Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek. De dienst is gevestigd in een fantastisch gebouw van de Spaanse architect Juan Navarro Baldeweg. Dat hij zich bij het ontwerp liet inspireren door schilderijen van Hollandse zeventiende-eeuwse meesters is duidelijk afleesbaar. De schuine glasgevel weerspiegelt de helderheid en de schaduwpartijen van de Nederlandse wolkenluchten van Jacob van Ruisdael. En binnen waan je je in een licht kerkinterieur van Pieter Saenredam. Ook de locatie van het gebouw sluit aan op het werkveld. Het is gesitueerd op de grens van oud en nieuw Amersfoort.
Molens… polders… landschap, kennis, kunde.
Wat is Nederland toch mooi!
www.geheugenvannederland.nl
www.cultuurerfgoed.nl
www.nationalemolenengemalendag.nl

Laat een reactie achter